De lach van een Rus is een prachtig cadeau

Lieve Russen,

Waarom lijken jullie nooit te lachen? Waarom kijken jullie altijd zo chagrijnig en krijgt een buitenlander geregeld een snauw? Ja, jij de vrouw achter de kassa bij de metro of je collega in haar hokje bij de roltrappen naar het metroperron. En jij, de serveerster in dat café in de provincie. En dan die sombere gezichten in de trolleybus of tram. Geen enkele glimlach te zien. Jullie staren naar buiten. Turend naar niets. Toegegeven, die Nederlanders kijken ook niet al te vrolijk ‘s ochtends in het openbaar vervoer.

De Russische bitsheid valt niet alleen mijn buitenlandse bezoek op, dat schrikt ervan, ergert zich eraan en moet eraan wennen, maar ook vriend Aidyn uit Moskou. Steevast begint hij erover in een café, bij hem thuis of tijdens een wandeling door de stad. Waarom Russen niet lachen, is zijn favoriete onderwerp. Zelf heeft hij daar geen moeite mee. Hij loopt rond met een haast vastgevroren grijns. Dat zal wel komen door zijn Azerbeidzjaanse wortels.

Wie Rusland weleens heeft bezocht, wordt bij de paspoortcontrole al verwelkomd met het strakke gezicht van een Russische douanier. Dat is geen prettige binnenkomer. Maar het ergste zijn vrouwen van rond de 50-60 jaar. Ik vermoed dat jullie het woord lachen (smejatsja) niet eens kennen. Met jullie korte – soms paars geschilderde – haar, op weg naar de ouderdom, waggelend in jullie ronde lichamen als tonnen, beuken jullie jezelf een weg naar een lege zitplaats in de metro. Want, zo stralen jullie uit, daar hebben jullie recht op. Oh wee als iemand jullie daarin dwarsboomt dan staat het gezicht helemaal op onweer.

Sovjetvrouwen noem ik jullie. Opgegroeid tijdens de kleurloze jaren onder leider Leonid Brezjnev en in het Rusland van na de val van de Sovjet-Unie hebben jullie nooit het geluk kunnen vinden.

Vriend Dima heeft de volgende verklaring voor jullie chagrijnige gedrag. De Sovjetvrouw is alleenstaand. Tragisch en typerend voor Rusland. Juist vanaf deze leeftijd blijven steeds meer vrouwen over, omdat de man eerder overlijdt onder andere door overmatig alchoholgebruik. Uit onderzoek van het Russische bureau voor de statistiek blijkt dat vrouwen een gemiddelde leeftijd bereiken van 76 jaar. Mannen moeten het doen met met 65. De Sovjetvrouw heeft enige hoop op een beter leven verloren.

Er bestaat ook een algemene theorie over de humeurige Rus. Tijdens de Sovjet-Unie met de geheime dienst, met buren die je verraadden waardoor je eindigde in een strafkamp, kon je maar beter niet lachen. Want lachen betekent emotie. Je stelt jezelf kwetsbaar op en je laat in het openbaar zien hoe je over iets denkt. Dat is gevaarlijk. Dan is een nors gezicht verstandiger. Deze houding zit er nog altijd in.

Lachen jullie Russen echt niet? Natuurlijk wel. Jullie bewaren je lach voor andere momenten. Thuis of met vrienden in de kroeg. In het park met de barbecue aan. Met een glas wodka in de hand een toast uitbrengend op de liefde, toekomst, vriendschap en gezondheid. Of ‘s winters dansend in het park met de temperatuur onder nul. En maar lachen.

Als de door Russen geïrriteerde Nederlanders aan me vragen waarom ze zo chagrijnig kijken, kom ik graag met het volgende voorbeeld om de Russische gastvrijheid te illustreren. Nederlanders kunnen er wat van leren. Als je in Nederland een café binnenstapt, waar je niemand kent, heb je vrij snel aanspraak. Je drinkt een biertje en babbelt over het weer. Maar als blijkt dat je geen geld hebt om naar het huis te gaan of de laatste trein hebt gemist, is het over met de pret. Reken maar niet dat de Nederlander je dan helpt. Die denkt eerder: wat moet die kerel van me.

Hoe anders is dat bij een bezoek aan een Russische kroeg. Dat begint afstandelijk en argwanend. Wie is die vreemde snuiter, valt er van de gezichten te lezen. Zeker een spion. Toch eens vragen. Oh, best aardige kerel, die Nederlander. Wil je een glas wodka? Vele glazen volgen. Als blijkt dat je dan geen rooie cent hebt om naar huis te gaan of de laatste trein is vertrokken, kun je op de Rus rekenen. Kom maar bij mij slapen, luidt zijn reactie. „Ik slaap op de grond of de bank. Kun jij in mijn bed.” Een vriendschap voor het leven is geboren.

Jullie lach is beter dan die van een westerling werkzaam in een restaurant of winkel. Daar weet je niet of die gemeend is. De bediende die uit is op een fooi. De caissière van een bekende winkelketen die je met een gemaakte glimlach aanspoort om nog een fles water of een mueslireep te kopen. Allemaal nep. Als jullie lachen, lieve Russen, doen jullie dat uit oprechte sympathie. Uit warmte.

Waarschijnlijk hebben het vrouwelijke metropersoneel en de serveersters nooit geleerd om klantvriendelijk te zijn. Het is een uitdaging om hen aan het lachen te krijgen. Dat lukt door gek te doen of door wat grappigs te zeggen. En als de mondhoeken uiteindelijk omhoog krullen, voelt dat als een gelukzalig en uniek moment. Een lach van jullie is een prachtig cadeau. Oprecht. Mooier bestaat haast niet.

Dit artikel behoort tot de serie zomerergernissen in het Reformatorisch Dagblad. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s